ابراهيم عليه السّلام كرده و گفتند : « رَحْمَتُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ ، رحمت و بركات خدا مخصوص شما اهل بيت رسالت است » « 1 » كه مراد از آن ، بركت معنوى مانند دين و قرب خدا و ساير خيرات گوناگون معنوى ، و نيز بركت حسى مانند مال و كثرت و بقاى نسل و دودمان و ساير خيرات مادى است كه برگشت آن به معنويات مىباشد . لفظ بركت در لسان دين بسيار استعمال شده است ، از آن جمله در آيات قرآنى ، در موارد بسيارى در اخبار و احاديث ، و نيز در تورات و انجيل به كار رفته ، به‌طوريكه در تورات بركت را مانند سنتى جارى گرفته است . « 2 » س 328 - آيا اثرى كه اسباب طبيعى در اشياء باقى مىگذارند ، جايى براى اثركردن چيزى به نام بركت و يا هراسم ديگرى باقى مىماند تا آن اثر اسباب طبيعى را در اشياء باطل كرده و خود در آن اثر كند ؟ ج - نبايد پنداشت كه نزول بركت الهى بر چيزى منافات با عمل ساير عوامل دارد ؛ زيرا معناى اينكه خداوند اراده كرده كه فلان چيز داراى بركت و خير كثير باشد ، اين نيست كه اثر اسباب و علل مقتضى را ابطال كند ؛ براى اينكه اراده خداوند سببى است در طول ساير علل و اسباب نه در عرض آن ، مثلا اگر مىگوئيم : خداوند فلان طعام را بركت داده معنايش اين نيست كه علل و اسبابى را كه در آن طعام و در مزاج خورنده آن است همه را ابطال كرده و اثر شفا و يا نورانيت را از پيش خود در آن قرار داده ، بلكه معنايش اين است كه اسباب مختلفى را كه در اين ميان است طورى رديف كرده و ترتيب داده كه همان اسباب نتيجه مطلوب را از خوردن آن غذا به دست مىدهند ، و يا باعث

--> ( 1 ) . سورهء هود ، آيهء 73 . ( 2 ) . الميزان ؛ ج 7 ، ص 390 - 391 . [ با تلخيص ]